Recriwtio a chadw athrawon

Inquiry4

YouTube-Here https://www.youtube.com/embed/EE-Dczgq2Eg

Bydd y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg yn cynnal ymchwiliad i recriwtio a chadw athrawon.

Adroddiad

Ar 29 Ionawr 2026, fe gyhoeddodd y Pwyllgor ei adroddiad ysgrifenedig. (PDF 3.7MB)

Cefndir yr ymchwiliad

Mae recriwtio a chadw wedi bod yn destun pryder ymhlith undebau athrawon ers nifer o flynyddoedd. Mae wedi cael sylw penodol mewn perthynas â phrinder o ran addysgu gwyddoniaeth gan y Sefydliad Ffiseg a’r Cymdeithasau Brenhinol Bioleg a Chemeg. Mae hefyd yn dod yn ganolbwynt i waith craffu'r Pwyllgor ar Fil y Gymraeg ac Addysg (Cymru). Mae hefyd yn cyd-fynd â gwaith y Pwyllgor ar effaith diwygiadau addysgol, lle mewn rhai achosion, mae materion yn ymwneud â’r gweithlu wedi’u nodi fel ffactorau sy’n rhwystro gweithrediad.
 

Ar 24 Mehefin 2024 ysgrifennodd (PDF 125KB) y Pwyllgor at Ysgrifennydd y Cabinet gan dynnu sylw at rai o’r pryderon hyn. Ar 6 Medi 2024, cawsom ymateb (PDF 381KB), ac roedd Ysgrifennydd y Cabinet yn rhannu pryderon y Pwyllgor ynghylch recriwtio athrawon arbenigol gwyddoniaeth ac athrawon sy’n gallu addysgu drwy gyfrwng y Gymraeg.

Yn fwy diweddar, ysgrifennodd (PDF 131KB) y Pwyllgor at Ysgrifennydd y Cabinet i ofyn am y wybodaeth ddiweddaraf am yr hyn y mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i ddatblygu’r Cynllun strategol ar gyfer y Gweithlu Addysg. Yn benodol, yr amserlenni ar gyfer cyhoeddi'r cynllun cyntaf a gyda phwy y maent yn gweithio i'w ddatblygu. Ar 12 Mawrth cafodd y Pwyllgor ymateb (PDF 100KB).

Beth y bydd yr ymchwiliad yn canolbwyntio arno
>>>>

>>>Rhwystrau i recriwtio: Derbyniadau i Addysg Gychwynnol i Athrawon a ffactorau sy’n effeithio ar recriwtio i swyddi (gan gynnwys ffocws ar bynciau blaenoriaeth, cyfrwng Cymraeg, ysgolion uwchradd ac effaith diwygiadau addysgol Cymru ar recriwtio athrawon).  

>>>Ffactorau sy'n effeithio ar gadw: (gan gynnwys ffocws ar bynciau blaenoriaeth, cyfrwng Cymraeg, ysgolion uwchradd ac effeithiolrwydd cymorth gyrfa gynnar).  

>>>Arweinwyr Ysgolion: ffactorau penodol sy'n effeithio ar recriwtio a chadw arweinwyr ysgolion.

>>>Amrywiaeth y gweithlu: a yw gweithlu’r presennol a’r dyfodol yn adlewyrchu amrywiaeth poblogaeth Cymru gan gynnwys o ran rhyw, hil ac ethnigrwydd ac anabledd.

>>>Effaith ar ddysgwyr: y sefyllfa bresennol o ran cyflwyno addysg a chymorth ehangach i ddysgwyr.

>>>Effaith ar gyflawni diwygiadau addysgol: gan gynnwys y Cwricwlwm i Gymru. Deddf Anghenion Dysgu Ychwanegol a’r Tribiwnlys Addysg (Cymru) 2018 a Bil y Gymraeg ac Addysg (Cymru).

>>>Effaith ar athrawon a'r gweithlu ehangach: gan gynnwys ar y defnydd o gynorthwywyr addysgu a staff cymorth, a’r effaith ar y defnydd o athrawon cyflenwi. 

>>>Mynd i'r afael â recriwtio a chadw: Pa gamau y dylid eu cymryd, a chan bwy, i sicrhau cynaliadwyedd y gweithlu addysg a sut y dylid blaenoriaethu camau o'r fath.
<<<

Ymgynghoriad

Lansiodd y Pwyllgor alwad am dystiolaeth ysgrifenedig ar 18 Mawrth 2025, a daeth hyn i ben ar 6 Mehefin 2025. Mae'r holl ymatebion ar gael.

Casglu tystiolaeth

Rhwng mis Mai 2025 a Gorffennaf 2025, cynhaliodd y Pwyllgor nifer o sesiynau tystiolaeth lafar. Mae rhagor o wybodaeth ar gael ar yr agendâu cyfarfodydd perthnasol.

Ar ran y Pwyllgor, cynhaliodd Tîm Ymgysylltu â Dinasyddion y Senedd gyfres o grwpiau ffocws ar-lein gydag addysgwyr ysgolion cynradd ac uwchradd a chynhaliodd ddigwyddiad rhanddeiliaid gyda phenaethiaid a chynhaliodd holiadur hefyd. Mae adroddiad cryno o'r canfyddiadau hyn ar gael (PDF 527KB).