Gweithredu diwygiadau addysg

Inquiry3

 

 

Bu'r Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg yn monitro’r gwaith o weithredu dau ddiwygiad addysg allweddol wrth iddynt gael eu cyflwyno yn ystod y Chweched Senedd.

 

zzz

¬¬¬Adroddiad

 

Allbwn Terfynol – Chwefror 2026

Bydd yr allbwn terfynol yn cael ei gyhoeddi ddiwedd mis Chwefror 2026.

 

Adroddiad Interim – July 2024

Ym mis Gorffennaf yn dilyn y trydydd cyfnod monitro, penderfynodd y Pwyllgor i gyhoeddi adroddiad interim (PDF 1.7MB) ar y canfyddiadau hyd yma.

 

Ar 10 Medi 2024 cafodd y Pwyllgor ymateb i'r adroddiad interim (PDF 200KB). Roedd dadl yn y Cyfarfod Llawn ar 16 Hydref 2024.

zzz

 

zzz

¬¬¬Cefndir a Cylch gorchwyl

 

Mae Llywodraeth Cymru yn gweithredu dwy Ddeddf addysg o bwys mawr a basiwyd yn y Senedd ddiwethaf:

>>>> 

>>>Bil Cwricwlwm ac Asesu (Cymru) 2021

>>>Deddf Anghenion Dysgu Ychwanegol a’r Tribiwnlys Addysg (Cymru) 2018

<<< 

 

Mae'r cwricwlwm newydd yn gwyro oddi wrth ddull gweithredu rhagnodedig y cwricwlwm cenedlaethol blaenorol. Bwriedir i’r Cwricwlwm i Gymru gael ei arwain at ddiben yn hytrach na bod yn seiliedig ar gynnwys. Bydd gan ysgolion hyblygrwydd i ddylunio eu cwricwla eu hunain, o fewn fframwaith cenedlaethol eang.

 

Mae’r cwricwlwm newydd yn cael ei gyflwyno mewn ysgolion cynradd ym mis Medi 2022. Yn ôl y gyfraith, caiff ei gyflwyno mewn ysgolion uwchradd erbyn mis Medi 2023 fan bellaf ar gyfer Blwyddyn 7 a Blwyddyn 8. Fodd bynnag, mae gan ysgolion uwchradd y dewis i’w gyflwyno ym Mlwyddyn 7 ym mis Medi 2022 os ydynt yn barod i wneud hynny (bydd bron i hanner yr ysgolion uwchradd yn dechrau addysgu'r cwricwlwm newydd o fis Medi 2022 ymlaen). Caiff ei gyflwyno, wedyn, i grŵp blwyddyn hŷn ychwanegol – flwyddyn ar ôl blwyddyn – hyd nes iddo gyrraedd Blwyddyn 11 yn 2026/27. Mae rhagor o wybodaeth ar gael yn yr erthygl hon gan Ymchwil y Senedd.

 

Mae’r diwygiadau Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY) yn effeithio ar tua un o bob pump o ddisgyblion. Roedd y system 'Anghenion Addysgol Arbennig' (AAA) bresennol yn destun adolygiad ac yn cynnig diwygiad am dros ddegawd tan Ddeddf 2018. Roedd y system AAA bresennol yn rhagnodi system tair haen. O dan Ddeddf 2018, rhoddir Cynllun Datblygu Unigol statudol i bob dysgwr ag ADY yn nodi ei anghenion a pha ymyriadau sydd eu hangen arno.

Mae'r trefniadau newydd yn cael eu cyflwyno'n raddol dros gyfnod o bedair blynedd o fis Medi 2021 i fis Awst 2025. Mae rhagor o wybodaeth ar gael yn yr erthygl hon gan Ymchwil y Senedd.

 

Mae’r diwygiadau i’r cwricwlwm ac ADY fel ei gilydd yn rhaglenni heriol ac uchelgeisiol at ddibenion newid, ar gyfer system addysg sydd wedi wynebu’r dasg o reoli’r pandemig dros y ddwy flynedd ddiwethaf. Mae lefelau’r cyllid sydd ar gael i ysgolion – a hyd a lled y dysgu a’r hyfforddiant proffesiynol sydd eu hangen ar y gweithlu – yn faterion sydd wedi’u nodi’n gyson fel rhai hanfodol i’w gweithredu’n llwyddiannus.

 

Cylch gorchwyl

>>>> 

>>>Weithredu’r Cwricwlwm i Gymru mewn lleoliadau blynyddoedd cynnar, ysgolion cynradd ac ysgolion uwchradd.

>>>Lefel cysondeb a thegwch y cyfleoedd dysgu i ddisgyblion ledled Cymru, o ystyried yr hyblygrwydd sydd i ysgolion ddatblygu eu cwricwla eu hunain o fewn fframwaith cenedlaethol.

>>>Diwygio cymwysterau i gyd-fynd â'r Cwricwlwm newydd i Gymru.

>>>Gweithredu'r system Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY) newydd a throsglwyddo dysgwyr yn effeithiol o'r system Anghenion Addysgol Arbennig (AAA) bresennol.

>>>Cymhwyso'r diffiniad o ADY, o'i gymharu â’r diffiniad ar hyn o bryd ar gyfer AAA, ac a oes unrhyw achos o 'godi'r bar' o ran pennu cymhwysedd ar gyfer darpariaeth.

>>>Yr hyn y mae’r lleoliadau dysgu proffesiynol a chymorth eraill yn ei dderbyn er mwyn sicrhau gweithrediad effeithiol y Cwricwlwm i Gymru a’r system ADY.

>>>Ffactorau eraill a allai, o bosibl, effeithio ar weithrediad y Cwricwlwm i Gymru a’r system ADY, er enghraifft lefelau cyllid a’r hyn a gododd yn sgil y pandemig.

>>>Yr heriau a’r cyfleoedd penodol sy’n dod i ran gwahanol fathau o ysgolion mewn amgylchiadau amrywiol (e.e. cyfrwng iaith, demograffeg ac ardal) o ran gweithredu diwygio’r cwricwlwm ac ADY.

<<< 

zzz

 

zzz

¬¬¬Casglu tystiolaeth

Cynhaliodd y Pwyllgor gyfres o sesiynau cysylltu thematig byr â ffocws, drwy gydol y Chweched Senedd. Roedd pob sesiwn yn cynnwys rhai gweithgareddau ymgysylltu (e.e. ymweliadau ag ysgolion i siarad â staff, disgyblion a rhieni) a chraffu ar waith Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg.

 

Pennwyd ffocws pob ymchwiliad fesul achos. Cafodd ffocws pob sesiwn ei lunio gan:

>>>> 

>>>cynlluniau Llywodraeth Cymru ar gyfer y broses weithredu ac unrhyw wybodaeth gyd-destunol arall a amlygwyd gan staff ymchwil a rhanddeiliaid;

>>>unrhyw beth a ddysgwyd o’r cyfnodau monitro blaenorol;

>>>unrhyw faterion sy’n deillio o’r ymgynghoriad agored; ac

>>>unrhyw bryderon neu feysydd eraill sydd o ddiddordeb i’r Aelodau ar y pryd.

<<< 

 

Ymgynghoriad

 

Lansiodd y Pwyllgor ymgynghoriad ar ddechrau’r ymchwiliad; caeodd yr ymgynghoriad ar 17 Hydref 2025. Mae pob ymateb a gafwyd wedi’i gyhoeddi. 

 

zzz

 

¬¬¬Pedwerydd 'Cyfnod monitro'– Hydref 2025

 

Yn y cyfarfod ar 25 Mehefin, cytunodd y Pwyllgor ar ei ddull gweithredu ar gyfer y sesiwn wirio derfynol.

 

Ar ddechrau mis Hydref, ymwelodd yr Aelodau ag ysgol uwchradd i drafod gweithredu'r diwygiadau hyn.

 

Caeodd yr ymgynghoriad ar 17 Hydref 2025, ac mae pob ymateb wedi’i gyhoeddi ar dudalen yr ymgynghoriad.

 

Cynhaliwyd y sesiwn dystiolaeth olaf ar 23 Hydref 2025, mynychodd Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg gyfarfod y pwyllgor i wynebu gwaith craffu ar weithredu'r diwygiadau hyn. Yn dilyn y sesiwn cytunodd yr Ysgrifennydd Cabinet i ddarparu rhagor o wybodaeth (PDF 197KB).

 

Gohebiaeth

Yn dilyn y sesiwn graffu ar adroddiad blynyddol y Comisiynwyr Plant, gwnaethom ysgrifennu (PDF 175KB) at Ysgrifennydd y Cabinet ynghylch llinellau amser ar gyfer yr adolygiad arfaethedig Ddeddf a Chod Anghenion Dysgu Ychwanegol. Daeth ymateb (PDF 157KB) i law’r Pwyllgor ar 4 Chwefror 2025.

 

Ar 2 Hydref, ymwelodd y Pwyllgor ag ysgol uwchradd. Yn dilyn yr ymweliad, cytunodd yr Aelodau i ysgrifennu at Gymwysterau Cymru a CBAC i godi materion y clywyd amdanynt o ran manylebau TGAU:

 

>>>> 

>>>Llythyr at Gymwysterau Cymru ynghylch TGAU Daearyddiaeth  (PDF 77KB)

Ymateb gan Cymwysterau Cymru (PDF 211KB)

>>>Llythyr at CBAC ynghylch TGAU Daearyddiaeth (PDF 77KB)

Ymateb gan CBAC (Saesneg yn unig) (PDF 162KB)

>>>Llythyr at CBAC ynghylch TGAU Cerddoriaeth 'Gwneud-i-Gymru' (PDF 93KB)

Ymateb gan CBAC (Saesneg yn unig) (PDF 161KB)

 

 

<<< 

 

zzz

 

¬¬¬Trydyedd 'Cyfnod monitro'– Ebrill/Mai 2024

 

Yn y cyfarfod ar 14 Rhagfyr 2023, cytunodd y Pwyllgor ar y dull ar gyfer ei drydydd cyfnod monitro. Cytunodd y Pwyllgor i ganolbwyntio'n bennaf ar weithredu diwygiadau ADY.

 

Yn rhan o'r trydydd cyfnod monitro, cymerodd y Pwyllgor dystiolaeth lafar ffurfiol gan Estyn a Llywydd Tribiwnlys Addysg Cymru. Yn dilyn hynny, ysgrifennodd y Pwyllgor at Ysgrifennydd y Cabinet ar 23 Ebrill 2024 (PDF 164KB) i dynnu sylw at rai o'r pryderon allweddol a godwyd gan Lywydd Tribiwnlys Addysg Cymru.

 

Cafodd y Pwyllgor gyfanswm o 20 ymateb ysgrifenedig ychwanegol i’w ymgynghoriad cyn y cyfnod monitro hwn.

 

Ymwelodd y Pwyllgor â phedair ysgol i siarad yn uniongyrchol ag arweinwyr ysgol, staff, llywodraethwyr a disgyblion. Mae adroddiad sy'n crynhoi canfyddiadau'r ymweliadau hynny wedi cael ei gyhoeddi (PDF 402KB).

 

Ar gyfer y sesiwn fonitro hon, mae'r Pwyllgor wedi defnyddio’r dystiolaeth a gasglodd fel rhan o'i waith yn edrych ar fynediad plant a phobl ifanc anabl at addysg a gofal plant.fynediad plant a phobl ifanc anabl at addysg a gofal plant. Ar 14 Mawrth 2024, cyfarfu grŵp cynghori ar-lein yr ymchwiliad hwnnw i drafod y diwygiadau hyn. Mae nodyn o'r sesiwn ar gael (PDF175KB). Cafodd data o gyfweliadau teuluol a gynhaliwyd yn ystod haf 2023 eu hailddadansoddi, a chafodd unrhyw ddata a oedd yn berthnasol i'r ymchwiliad hwn eu tynnu allan a'u cyhoeddi mewn adroddiad cryno (PDF176KB).

 

Helpodd yr holl dystiolaeth a gasglwyd i gyfoethogi'r sesiwn a gynhaliwyd gyda’r Ysgrifennydd Cabinet ar 8 Mai 2024. Yn dilyn y sesiwn honno, cytunodd y Pwyllgor i gyhoeddi adroddiad interim, a oedd yn nodi’r casgliadau a’r argymhellion a ddeilliodd o’r tair sesiwn fonitro. I lywio'r adroddiad hwnnw, ysgrifennodd y Pwyllgor at Ysgrifennydd y Cabinet ar 10 Mai 2024 (PDF 217KB) gan nodi rhai cwestiynau ychwanegol. Ymatebodd Ysgrifennydd y Cabinet ar 18 Mehefin 2024 (PDF 224KB).

 

Ym mis Gorffennaf 2024 yn dilyn y trydydd cyfnod monitro, penderfynodd y Pwyllgor i gyhoeddi adroddiad interim (PDF 1.7MB) ar y canfyddiadau hyd yma.

Ar 10 Medi 2024 cafodd y Pwyllgor ymateb i'r adroddiad interim (PDF 200KB). Caiff dadl ei chynnal yn y Cyfarfod Llawn ar 16 Hydref 2024

 

zzz

 

¬¬¬ Ail 'Gyfnod monitro'– Ebrill/Mai 2023

 

Dechreuodd ail gyfnod monitro’r Pwyllgor ar ddechrau tymor yr haf 2023. Prif ffocws y cyfnod hwn oedd cyflwyno diwygiadau Anghenion Dysgu Ychwanegol mewn ysgolion uwchradd, a chyflwyno’r cwricwlwm newydd i ysgolion uwchradd a’i mabwysiadodd ar gyfer disgyblion blwyddyn 7 yn y flwyddyn academaidd 2022-2023.

 

Bu’r Pwyllgor yn ymweld ag ysgolion ac yn cynnal sesiwn graffu gyda Gweinidog y Gymraeg ac Addysg. Cynhaliodd Tîm Ymgysylltu â Dinasyddion y Senedd waith gyda staff ysgolion, ac mae adroddiad sy’n crynhoi’r hyn a ddeilliodd o’r sesiynau hyn wed’i gyhoeddi (PDF 270KB)

 

Yn dilyn y sesiwn graffu gyda’r Gweinidog, ysgrifennodd y Pwyllgor at Llywodraeth Cymru (PDF 242KB), Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru (PDF 162KB), a Chydffederasiwn GIG Cymru (PDF 156KB). Rydym wedi cael ymateb gan Lywodraeth Cymru (PDF 357KB) a Chonffederasiwn GIG Cymru (PDF 502KB) a Chymdeithas Llywodraeth Leol Cymru (PDF 306KB).

 

>>>> 

>>>Llythyr gan Weinidog y Gymraeg ac Addysg at Gomisiynydd Plant Cymru (Saesneg yn unig) - 31 Gorffennaf 2023 (PDF 408KB)

>>>Llythyr gan Gomisiynydd Plant Cymru at Weinidog y Gymraeg ac Addysg a'r Dirprwy Weinidog Gwasanaethau Cymdeithasol (Saesneg yn unig) – 30 Mehefin 2023 (PDF 408KB)

>>>Llythyr gan Brif Weithredwr Cymwysterau Cymru – 28 Mehefin 2023 (PDF 184KB)

>>>Llythyr gan Weinidog y Gymraeg ac Addysg – 13 Mehefin 2023 (PDF 193KB)

>>>Llythyr gan Weinidog y Gymraeg ac Addysg - 27 Ebrill 2023 (PDF 645KB)

>>>Llythyr gan Gadeirydd y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg at y Prif Swyddog Gweithredol, Cymwysterau Cymru - 23 Mawrth 2023 (PDF 206KB)

>>>Llythyr gan Gadeirydd y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg at y sector Addysg Uwch - 22 Mawrth 2023 (PDF 183KB)

>>>Llythyr gan Gadeirydd y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg at Gadeirydd Prifysgolion Cymru - 22 Mawrth 2023 (PDF 183KB)

>>>Llythyr gan Gadeirydd y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg at Gadeirydd Ffederasiwn Hyfforddiant Cenedlaethol Cymru - 22 Mawrth 2023 (PDF 183KB)

>>>Llythyr gan Gadeirydd y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg at Gadeirydd Colegau Cymru - 22 Mawrth 2023 (PDF 183KB)

<<< 

 

zzz

 

¬¬¬‘Cyfnod monitro’ cgyntaf – Gorffennaf/Medi 2022

 

Dechreuodd cyfnod monitro cyntaf y Pwyllgor yn ystod yr haf, a oedd yn cynnwys ymweliadau ag ysgolion a sesiwn graffu gyda Gweinidog y Gymraeg ac Addysg. Arweiniodd hyn at lythyr (PDF 183KB) at y Gweinidog ynghylch nifer y dysgwyr sy'n cael eu hystyried ar hyn o bryd fel rhai ag Anghenion Addysgol Arbennig (AAA), sy’n cael eu nodi fel bod ag ADY a'u trosglwyddo i'r system ADY newydd. Ymatebodd (PDF 142KB) Llywodraeth Cymru, gan gadarnhau bod y diffiniad o ADY bellach yn cael ei ddefnyddio'n fwy trylwyr nag oedd AAA yn y gorffennol.

 

Mae'r erthygl hon gan Ymchwil y Senedd yn crynhoi'r ohebiaeth a'r materion a godwyd.

 

>>>> 

>>>Llythyr gan Weinidog y Gymraeg ac Addysg - 28 Medi 2022 (PDF 182KB)

<<< 

 

zzz