Adolygiad o’r broses ar gyfer Biliau Cyhoeddus a Biliau Aelod

Rhwng mis Ionawr 2025 a mis Mawrth 2026, roedd y Pwyllgor Busnes yn adolygu prosesau’r Senedd ar gyfer Biliau Cyhoeddus a Biliau Aelod.

 

Canlyniadau

Ym mis Hydref 2025, cyhoeddodd y Pwyllgor Busnes adroddiad sy’n nodi ei gasgliadau ar faterion ynghylch deddfu mewn amgylchedd hybrid, ac sy’n cynnig newidiadau i’r Rheolau Sefydlog ynghylch pleidleisio mewn Pwyllgor o’r Senedd Gyfan a’r cyfrifoldeb am fynediad i gyfarfodydd pwyllgorau. Trafodwyd yr adroddiad a chytunwyd arno yn y cyfarfod llawn ar 5 Tachwedd 2025, a gwnaed newidiadau cysylltiedig wedyn i’r Canllawiau ar Drafodion Rhithwir a Hybrid.

 

Ym mis Mawrth 2026, cyhoeddodd y Pwyllgor Busnes ddau adroddiad sy’n nodi ei gasgliadau ac yn cynnig newidiadau i’r Rheolau Sefydlog:

>>>> 

>>>Diwygio’r Rheolau Sefydlog: Rheol Sefydlog 26 Deddfau'r Senedd, a newidiadau canlyniadol i Reolau Sefydlog 26A Deddfau Preifat y Senedd, 26B Deddfau Hybrid y Senedd a 26C Deddfau Cydgrynhoi'r Senedd

>>>Diwygio’r Rheolau Sefydlog: Rheol Sefydlog 26 Biliau Aelod

<<<< 

 

Y broses ar gyfer Biliau Cyhoeddus

Un o brif gyfrifoldebau’r Senedd yw deddfu ar gyfer Cymru. Mae’n gwneud hyn drwy ystyried a phasio cyfreithiau arfaethedig. Yr enw ar y cyfreithiau arfaethedig yw Biliau.

 

Mae rheolau ar gyfer y ffordd y mae’r Senedd yn ystyried ac yn pasio Biliau. Mae rhai o'r rheolau wedi’u cynnwys yn Neddf Llywodraeth Cymru 2006 ac eraill wedi eu cytuno gan y Senedd yn ei Rheolau Sefydlog. Mae canllawiau ffurfiol ac anffurfiol hefyd ar gyfer Aelodau, staff a'r cyhoedd, a sefydlwyd ffyrdd o weithio a chonfensiynau y cytunwyd arnynt.

 

Y broses ar gyfer Biliau Aelod

Mae’r rhan fwyaf o Filiau’n cael eu cyflwyno gan Lywodraeth Cymru, ond mae’r rheolau hefyd yn caniatáu i Gomisiwn y Senedd, pwyllgorau’r Senedd ac Aelodau unigol gyflwyno Biliau.

 

Cyn cael cyflwyno Biliau, rhaid i Aelodau unigol gael eu dewis mewn un o'r balotau ar gyfer Biliau Aelod y mae’n rhaid i'r Llywydd eu cynnal o bryd i'w gilydd. Bydd gan Aelod sydd wedi’i ddewis mewn balot 25 diwrnod gwaith i gael cytundeb y Senedd i gyflwyno ei Fil arfaethedig. Os bydd y Senedd yn cytuno, yna bydd gan yr Aelod 13 mis i gyflwyno ei Fil.

 

Adolygiadau’r Pwyllgor Busnes

Adolygodd y Pwyllgor Busnes brosesau’r Senedd ar gyfer Biliau Cyhoeddus a Biliau Aelod i nodi beth oedd yn gweithio’n dda a beth y gellid ei wella.

 

Cylch gorchwyl yr adolygiad oedd:

>>>> 

>>>Archwilio opsiynau ar gyfer gwella gweithrediad ac effeithiolrwydd gwaith y Senedd wrth graffu ar Filiau Cyhoeddus, a gyflwynir yn unol â Rheol Sefydlog 26, drwy adolygu profiadau yn y Chweched Senedd (a Seneddau blaenorol lle y bo’n berthnasol), gan gynnwys y canlynol:

>*>*>*

***Gweithdrefnau, arferion, confensiynau, diwylliant a ffyrdd o weithio perthnasol.

***Y profiad o ddeddfu mewn amgylchedd hybrid.

<*<*<*

>>>Archwilio opsiynau ar gyfer gwella gweithrediad ac effeithiolrwydd proses y Senedd ar gyfer Biliau Aelod, drwy gymryd y camau a ganlyn:

>*>*>*

***Adolygu profiadau yn y Chweched Senedd (a Seneddau blaenorol lle y bo’n berthnasol), gan gynnwys gweithdrefnau, arferion, confensiynau, diwylliant a ffyrdd o weithio perthnasol cyn cyflwyno Bil Aelod (gan gynnwys, ond heb fod yn gyfyngedig i’r ffordd y caiff Aelodau eu dewis ar gyfer y cyfle i gynnig Bil, y broses ar gyfer cael ‘caniatâd i gyflwyno’, a lefel y wybodaeth y mae'n ofynnol i Aelodau ei darparu ar y camau hyn).

***Nodi unrhyw oblygiadau posibl i’r broses ar gyfer Bil Aelod sy’n deillio o’r cynnydd yn nifer Aelodau’r Senedd.

***Nodi materion sy’n ymwneud â’r adnoddau a’r cymorth sydd ar gael i Aelodau yn ystod y broses ar gyfer Bil Aelod a’u codi gyda’r rheini sy’n gwneud penderfyniadau perthnasol, gan gynnwys Comisiwn y Senedd a Bwrdd Taliadau Annibynnol y Senedd.

<*<*<*

<<<< 

Casglu tystiolaeth

Cam 1

Lansiodd y Pwyllgor alwad am dystiolaeth ysgrifenedig ar 20 Ionawr 2025. Daeth yr ymgynghoriad i ben ar 28 Mawrth 2025 ac mae pob ymateb wedi'i gyhoeddi. Yn ogystal â'r alwad am dystiolaeth ysgrifenedig:

>>>> 

>>>Cynhaliodd y Pwyllgor gyfweliadau a thrafodaethau grŵp rhwng mis Chwefror a mis Mawrth 2025 gyda’r canlynol:

>*>*>*

***Cyn-Aelodau ac Aelodau presennol o’r Senedd sydd â phrofiad o gael eu dewis mewn balot Bil Aelod.

***Swyddogion Comisiwn y Senedd sydd â phrofiad o fod yn rhan o dimau Bil Aelod.

***Aelodau presennol o Dŷ’r Cyffredin, Cynulliad Gogledd Iwerddon a Senedd yr Alban sydd â phrofiad o ymgysylltu â phroses Bil Aelod eu deddfwrfa.

<*<*<*

>>>Cynhaliodd y Pwyllgor sesiwn galw heibio ar 11 Mawrth 2025 i Aelodau presennol o’r Senedd rannu eu barn ar y broses graffu ddeddfwriaethol ar gyfer Biliau Cyhoeddus, a Biliau Aelod.

>>>Gwahoddodd y Pwyllgor, ar 31 Mawrth 2025, Fforwm y Cadeiryddion i rannu ei farn ar y broses graffu ddeddfwriaethol ar gyfer Biliau Cyhoeddus, a Biliau Aelod.

<<<< 

 

Cam 2

Ar ôl ystyried y dystiolaeth a gasglwyd yn ystod y cam cyntaf ac argymhellion perthnasol a wnaed gan Bwyllgor Senedd y Dyfodol, ceisiodd y Pwyllgor Busnes dystiolaeth wedi’i thargedu i’w helpu i ddatblygu cynigion yn ôl yr angen.

 

Ym mis Hydref 2025, ysgrifennodd y Pwyllgor Busnes at bwyllgorau’r Senedd a fu’n craffu ar Filiau a gyflwynwyd ym mlwyddyn olaf y Chweched Senedd, sef Biliau y cyhoeddodd Llywodraeth Cymru fersiynau ohonynt cyn eu cyflwyno’n ffurfiol. Daeth ymatebion i law gan y canlynol:

>>>> 

>>>Y Pwyllgor Cyllid

>>>Pwyllgor y Bil Atebolrwydd Aelodau

>>>Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig

>>>Y Pwyllgor Diwylliant, Cyfathrebu, y Gymraeg, Chwaraeon, a Chysylltiadau Rhyngwladol

>>>Y Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a’r Cyfansoddiad

<<<<