Cyfarfodydd

Rhoddwyd crynodeb i’r Comisiynwyr o'r materion sy'n debygol o godi ar gyfer Comisiwn y Senedd o adroddiad Pwyllgor Senedd y Dyfodol ar Fusnes Seneddol yn y Seithfed Senedd.

Yng ngoleuni'r cais gan Bwyllgor Senedd y Dyfodol, nododd y Comisiynwyr fod y Bwrdd Gweithredol wedi cytuno mewn egwyddor i sefydlu astudiaeth ddichonoldeb ar ailgyflwyno gwasanaeth crèche, a byddai manylion hyn yn destun cymeradwyaethau pellach maes o law. Gofynnodd Janet Finch Saunders AS am nodi ei gwrthwynebiad i crèche a ddarperir gan y Comisiwn.

Cafodd y crynodeb ei nodi gan y Comisiynwyr, a bydd papurau i lywio trafodaeth ar sut y gallai'r Comisiwn fod am ymateb yn cael eu darparu mewn cyfarfodydd yn y dyfodol.

Cafodd y Comisiynwyr y wybodaeth ddiweddaraf am baratoadau’r Seithfed Senedd, gan gwmpasu materion llywodraethu, cynllunio corfforaethol, cyfathrebu ac ymgysylltu a goblygiadau Penderfyniad y Bwrdd Taliadau Annibynnol.

Cytunodd y Comisiynwyr y byddai'n fuddiol rhoi rhagor o fanylion i'r Aelodau am y gwaith ar Siambr y Senedd drwy’r Grŵp Cyfeirio Aelodau. 

Nododd y Comisiwn ei bod yn ofynnol ar bawb a benodwyd i’r Bwrdd Taliadau Annibynnol i weithio’n annibynnol ac yn ddiduedd.

Trafododd y Comisiynwyr gynigion ar gyfer trydydd cam y cynlluniau ar gyfer cyfathrebu ac ymgysylltu â’r cyhoedd ynghylch newidiadau sy’n deillio o Fil Diwygio’r Senedd, a fydd yn dechrau ym mis Mai 2025, gyda blwyddyn i fynd, hyd at etholiad 2026.

Nododd y Comisiynwyr amcanion cyffredinol trydydd cam yr ymgyrch i godi ymwybyddiaeth o’r newidiadau i’r Senedd, cynyddu dealltwriaeth o rôl y Senedd a’i Haelodau, ac annog cyfranogiad o etholiad y Senedd. Cytunwyd ar y dull cyffredinol o ymdrin â thrydydd cam yr ymgyrch a'r dull o dargedu cynulleidfaoedd; gweithio gyda phartneriaid, gan gynnwys gwaith i ddatblygu partneriaethau corfforaethol gyda nifer o gyflogwyr yng Nghymru, ymestyn yr awgrymiadau a wnaed i gwmpasu Ochr yr Undebau Llafur a Ffederasiwn y Busnesau Bach; a rheoli sesiynau addysg mewnol i dimau er mwyn caniatáu amser i ysgolion â phobl ifanc 16-18 oed archebu slot ac yna rhyddhau'r slotiau sy'n weddill i bob grŵp oedran arall er mwyn parhau i ateb brwdfrydedd grwpiau ysgolion cynradd.

Cytunodd y Comisiynwyr hefyd fod gwaith yn parhau i bwyso a mesur cynnig ITV Cymru ac S4C am gyfres ddogfennol ar y Senedd gyda ffocws ar staff ac Aelodau, gyda gwaith ymgysylltu i ddigwydd gyda grwpiau’r pleidiau a gwybodaeth bellach i gael ei chyflwyno i gyfarfod y Comisiwn yn y dyfodol.

Cafodd y Comisiwn y wybodaeth ddiweddaraf am raglen y Seithfed Senedd a’i gwaith wrth baratoi ar gyfer pontio i’r Seithfed Senedd.

Gwnaethant drafod defnyddioldeb cael diweddariadau ac ystyriwyd y potensial i wella rheoleidd-dra'r wybodaeth a ddarperir, yn ffurfiol neu'n anffurfiol. Holodd y Comisiynwyr am gwmpas y rhaglen a gofynnwyd am gadarnhad y byddai’n ddigon hyblyg i ymgorffori materion pellach sy’n dod yn berthnasol, er enghraifft datblygiad y Cynllun Ieithoedd Swyddogol nesaf neu ddeddfwriaeth ychwanegol.

Nododd y Comisiynwyr y papur.

Trafododd y Comisiynwyr dri mater yn ymwneud â phontio i’r Seithfed Senedd: diweddariad ar raglen y Seithfed Senedd; cynllun yr ymgyrch Cyfathrebu ac Ymgysylltu ar gyfer yr etholiad; a chymorth all-leoli.

Trafododd y Comisiynwyr gwmpas y cymorth all-leoli (newid gyrfa) sydd i’w ddarparu i Aelodau a’u staff a fydd yn gadael yn sgil etholiad y Senedd yn 2026. 

Cytunodd y Comisiynwyr y dylai darpariaeth all-leoli gael ei gwneud fel yr amlinellwyd yn y papur ar gyfer Aelodau sy’n gadael a’r rhai a fydd yn colli eu seddi, a’r holl staff cymorth a fydd yn colli eu swyddi. Teimlai’r Comisiynwyr y gallai rhai Aelodau elwa ar gael cymorth tebyg i’r hyn a gynigir wrth nesáu at ymddeol.

Byddai ymarfer caffael yn cael ei gynnal ar gyfer y cyfryw wasanaethau yn ystod 2025.

Trafododd y Comisiynwyr y ddau argymhelliad a wnaed i’r Comisiwn yn Adroddiad Cyfnod 1 y Pwyllgor Biliau Diwygio ar Fil Senedd Cymru (Rhestrau Ymgeiswyr Etholiadol).

Er bod y Bil wedi'i dynnu'n ôl gan y Llywodraeth, nid oedd y materion yn y ddau argymhelliad a wnaed i'r Comisiwn yn dibynnu ar gynnydd y Bil.

Trafododd y Comisiynwyr eu hymateb, a chytunwyd i dderbyn argymhelliad 21, a darparu rhagor o wybodaeth am sut y byddai hyn yn cael ei wneud.

Cytunwyd hefyd i dderbyn argymhelliad 20 i gynnal archwiliad sy’n sensitif i rywedd. Cytunodd y Comisiynwyr i amlinellu i’r Pwyllgor y rhoddir ystyriaeth, yn awr, i benderfynu ar gwmpas yr archwiliad, a’r dull gorau posibl o’i gyflawni, ynghyd ag adnoddau cysylltiedig, er mwyn sicrhau y byddai canlyniadau’r archwiliad ar gael mewn da bryd i lywio penderfyniadau ar brosiect Bae Caerdydd 2032, a phenderfyniadau i’w gwneud gan y Seithfed Senedd am ei ffyrdd o weithio.

Cytunodd y Comisiynwyr y byddai Joyce Watson yn arwain ar y gwaith hwn, gan gynnwys y gwaith cwmpasu cychwynnol, ac y byddai'n dychwelyd at y Comisiwn gyda chynigion ar gyfer cwmpas a’r dull gorau posibl o gyflawni.

I'w nodi: Gohebiaeth - y ddeialog rhwng y Comisiwn a'r Bwrdd Taliadau Annibynnol

Cafodd y Comisiynwyr y wybodaeth ddiweddaraf am ddwy agwedd ar waith yn ymwneud â Diwygio’r Senedd.

1)    Canlyniad digwyddiad “Cwrdd i Ffwrdd” y Pwyllgor Busnes / Comisiwn y Senedd

Croesawyd y Dirprwy Lywydd i’r cyfarfod a rhoddodd ddiweddariad ar gynnydd y cynigion ar gyfer bwrw ymlaen ag elfennau o’r gwaith paratoi ar gyfer y Seithfed Senedd. Dywedodd mai’r bwriad oedd gofyn am gael sefydlu pwyllgor ffurfiol i symud y gwaith yn ei flaen. Byddai'n cyflwyno cynigion i'r Pwyllgor Busnes yn ystod yr ychydig wythnosau nesaf.

2)    Deialog y Comisiwn a’r Bwrdd Taliadau Annibynnol 

Cafodd y Comisiynwyr ddwy eitem o ohebiaeth yn ymwneud â’r cymorth uniongyrchol a ddarperir i gynorthwyo Aelodau i wneud eu gwaith seneddol, yn dilyn ymlaen o gyfarfod y Comisiwn a’r Bwrdd Taliadau Annibynnol ym mis Gorffennaf. Trafododd y Comisiynwyr pa mor bwysig oedd hi i Aelodau ymgysylltu â'r Bwrdd, a nodwyd y diweddariadau a ddarparwyd.

Cafodd y Comisiynwyr ddiweddariad ar y cynlluniau presennol ar gyfer diwrnod cwrdd i ffwrdd y Comisiwn, y cytunwyd ar ei gynnal ar 15 Gorffennaf.

Nododd y Comisiynwyr y llythyr a ddaeth i law yn dilyn y gwaith craffu ar Fil Senedd Cymru (Rhestrau Ymgeiswyr Etholiadol) yng Nghyfnod 1. Roedd y Pwyllgor yn nodi dau argymhelliad i Gomisiwn y Senedd. Cytunodd y Comisiynwyr i drafod y materion sy’n codi yn sgil yr argymhellion mewn cyfarfod yn y dyfodol.

Nododd y Comisiynwyr yr ymateb i lythyr a ddaeth i law gan y Pwyllgor Cyllid.

Yn dilyn trafodaeth flaenorol gan y Comisiwn ynghylch sefydlu deialog strwythuredig gyda’r Bwrdd Taliadau Annibynnol (“y Bwrdd Taliadau”), cytunodd y Comisiynwyr ar fformat y ddeialog hon, gan nodi y byddai’r maes cyntaf i'w drafod â’r Bwrdd Taliadau yn canolbwyntio ar ffyrdd Aelodau o weithio a chefnogaeth mewn perthynas â Swyddfeydd Etholaeth Aelodau a Cholli Swydd.

Nododd y Comisiynwyr gamau nesaf y ddeialog rhwng y Comisiwn a’r Bwrdd Taliadau mewn perthynas â symleiddio a llywodraethu, gan gynnwys y gwaith sydd ar y gweill o fewn y tîm Cymorth Busnes i'r Aelodau i wella a symleiddio’r broses o weinyddu prosesau hawliadau Aelodau.

Cytunwyd na fydd y Comisiwn yn ceisio unrhyw newidiadau deddfwriaethol i’r fframwaith llywodraethu ar gyfer gwneud penderfyniadau ar gyflogau a lwfansau Aelodau cyn y Seithfed Senedd, ond y bydd yn myfyrio ar hyn a chysylltiadau rhwng y Comisiwn a’r Bwrdd Taliadau fel rhan o adroddiad gwaddol y Chweched Senedd i helpu i lywio unrhyw drafodaethau ychwanegol yn ystod y Seithfed Senedd.

Hefyd, cytunodd y Comisiynwyr ar y dull o ymgysylltu ag Aelodau mewn perthynas â diwygio’r Senedd, fel yr amlinellwyd yn y papur, ac i gyfleu ei benderfyniadau ar y materion hyn i’r Aelodau. 

Nododd y Comisiynwyr fod y ddeialog rhwng y Comisiwn a’r Bwrdd Taliadau yn cynnig cyfle defnyddiol i drafod y gwaith o ddiwygio’r Senedd yn ei gyfanrwydd, gan ei bod yn debygol y bydd gofyn i’r Comisiwn baratoi ar gyfer Senedd wahanol yn 2026. Cydnabuwyd bod yna gyfle yma, ond o fewn cyd-destun o fod yn realistig ynglŷn â'r hyn sy’n bosibl yn yr amser sydd ar gael ac o fewn cyd-destun ehangach o ran cyllid cyhoeddus. Cytunodd y Comisiynwyr y dylid trefnu sesiwn ‘diwrnod cwrdd i ffwrdd’ i feddwl am y darlun ehangach o ran sut y bydd y Comisiynwyr yn cefnogi’r Senedd yn y sefyllfa newydd hon.

Cafodd y Comisiynwyr y wybodaeth ddiweddaraf am y tri Adroddiad Cyfnod 1 ar Ddiwygio’r Senedd a gyhoeddwyd ar 19 Ionawr gan y Pwyllgor Biliau Diwygio, y Pwyllgor Cyllid a’r Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a’r Cyfansoddiad, yn ogystal â’r argymhellion a wnaed ynddynt y gallai fod angen i’r Comisiwn ymateb iddynt.

Nododd y Comisiynwyr y wybodaeth ddiweddaraf a ddarparwyd, cyn cytuno i drafod ymatebion drafft y tu allan i'r cyfarfod lle bo angen.

Roedd yr ymateb i’r tri argymhelliad i’r Comisiwn gan y Pwyllgor Biliau Diwygio wedi'i ddarparu i'r Comisiynwyr a'i anfon at y Pwyllgor ar 26 Ionawr oherwydd y dyddiad cau perthnasol, sef cyn y Ddadl Cyfnod 1.

Rhoddwyd diweddariad llafar byr i’r Comisiynwyr ar sesiynau cychwynnol y Pwyllgor yn ymwneud â Bil Senedd Cymru (Aelodau ac Etholiadau), a chawsant wybod bod disgwyl y Bil yn ymwneud â chwotâu rhyw ym mis Rhagfyr.

Rhoddwyd diweddariad llafar i’r Comisiynwyr yn dilyn cyflwyno Bil Senedd Cymru (Aelodau ac Etholiadau). Fe'u hysbyswyd bod darpariaethau'r Bil wedi bod yn unol â'r disgwyl i raddau helaeth, yn cyd-fynd yn fras ag argymhellion y Pwyllgor Diben Arbennig a/neu'r Pwyllgor Busnes, er bod rhai darpariaethau wedi'u cynnwys nad oedd Swyddogion wedi bod yn ymwybodol ohonynt o'r blaen (e.e. dyletswydd a osodwyd. ar y Llywydd mewn perthynas ag adolygiad o rannu swyddi ar ddechrau’r Seithfed Senedd).

Roedd y darpariaethau’n cynnwys cynyddu maint y Senedd i 96 Aelod; cynyddu’r terfyn deddfwriaethol ar Weinidogion Llywodraeth Cymru; cynyddu uchafswm nifer y Dirprwy Lywyddion y caniateir eu hethol o’r tu mewn i’r Senedd i ddau; newid system etholiadol y Senedd fel bod pob Aelod yn cael ei ethol drwy system rhestr gyfrannol gaeedig, gyda phleidleisiau'n cael eu trosi'n seddi drwy fformiwla D'Hondt; ac ailbwrpasu ac ailenwi Comisiwn Ffiniau a Democratiaeth Leol Cymru, gan gynnwys rhoi iddo'r swyddogaethau angenrheidiol i sefydlu etholaethau newydd yn y Senedd, ac i gynnal adolygiadau parhaus o ffiniau etholaethau'r Senedd.

Hysbyswyd y Comisiynwyr bod darpariaethau ychwanegol yn cynnwys y canlynol: 

·         Dychwelyd i’r amser arferol rhwng etholiadau cyffredinol arferol y Senedd, sef pedair blynedd;

·         ei gwneud yn ofynnol i ymgeiswyr i’r Senedd ac Aelodau o’r Senedd fod yn preswylio yng Nghymru;

·         adolygiad o weithrediad ac effaith y darpariaethau deddfwriaethol newydd yn dilyn etholiadau 2026 a 2030; a

·         mecanwaith ar gyfer ystyriaeth y Senedd o rannu swyddi sy'n ymwneud â'r Senedd, yn y Seithfed Senedd.

O fewn yr amserlen ar gyfer ystyried y Bil byddai'r Comisiwn yn rhoi tystiolaeth i'r Pwyllgor Cyllid ar 11 Hydref ac i Bwyllgor y Bil Diwygio ar 26 Hydref.

Nododd y Comisiynwyr y llythyr a gafwyd oddi wrth y Prif Weinidog yn ymwneud ag amcangyfrifon costau ar gyfer Diwygio’r Senedd.

Fe wnaeth y comisiynwyr ystyried gwybodaeth a baratowyd mewn ymateb i lythyr gan y Prif Weinidog a oedd yn gofyn i Gomisiwn y Senedd ddarparu amcangyfrif gorau o'r gost fyddai'n codi ar gyfer Comisiwn y Senedd o Fil Diwygio'r Senedd Llywodraeth Cymru.

Roedd y Comisiwn wedi cytuno y dylai sefyllafa – y newid lleiaf a newid mwyaf – fod yn sail i amcangyfrif y Comisiwn o'r costau y byddai'n eu hysgwyddo o ganlyniad i'r Bil.

Cytunodd y Comisiynwyr ar lythyr, ac atodiadau, i’w hanfon at y Prif Weinidog i ddarparu’r canlynol:

·      Esboniad o'r sail ar gyfer amcangyfrif o gostau; a hefyd

·      tablau sy'n cyflwyno proffil o 10 mlynedd o'r costau, yn ôl y ddwy senario a gytunwyd gan Gomisiwn y Senedd yn ei gyfarfod ar 12 Rhagfyr 2022, ac a baratowyd yn unol â'r dull safonol o ymdrin â chost amcangyfrifon fel rhan o broses ddeddfwriaethol.

Atgoffwyd y Comisiynwyr y byddai amcangyfrifon o gostau yn rhan o’r wybodaeth esboniadol i gyd-fynd ag unrhyw Fil a gyflwynir – ac a gyhoeddir – gan Lywodraeth Cymru. Yr amser priodol ar gyfer trafodaeth gyhoeddus ar y costau a nodwyd fyddai fel rhan o'r broses graffu seneddol.

Gofynnodd un Comisiynydd iddo gael ei gofnodi nad oedd yn gefnogol mewn egwyddor i gynigion Diwygio’r Senedd, a’u costau cysylltiedig, er bod y Comisiynydd yn cydnabod bod pleidlais wedi’i chynnal yn y Senedd o blaid y gwaith sy’n cael ei wneud gan y Llywodraeth.

Diolchodd y Comisiynwyr am y gwaith manwl a’r broses helaeth a oedd wedi dwyn y wybodaeth y gofynnodd y Llywodraeth amdani ynghyd, a gofyn cwestiynau am y berthynas rhwng yr amcangyfrifon a gynhyrchwyd a phenderfyniadau cyllidebol yn y dyfodol.

Trafododd y Comisiynwyr wahoddiad gan y Pwyllgor Busnes i rannu safbwyntiau ar argymhellion penodol y Pwyllgor Diben Arbennig ar Ddiwygio’r Senedd, yn enwedig mewn perthynas ag Argymhelliad 6 ar nifer y Comisiynwyr.

Cytunodd y Comisiynwyr i ysgrifennu at y Pwyllgor i fynegi’r farn nad oedd achos amlwg a chryf dros symud o’r sefyllfa bresennol, oherwydd ni ragwelir y bydd diwygio’r Senedd yn newid swyddogaethau statudol Comisiwn y Senedd fel ag y maent ar hyn o bryd.

Fodd bynnag, wrth i waith y Senedd barhau i ddatblygu yn ystod y blynyddoedd i ddod, nodwyd y gallai themâu ddod i'r amlwg y byddai’n rhaid i'r Comisiwn roi sylw iddynt, ac efallai y byddai angen ailystyried capasiti’r Comisiwn bryd hynny.

Pe bai sefyllfa o’r fath yn codi, nid oedd y Comisiynwyr yn rhagweld y byddai angen mwy nag un aelod ychwanegol, gan arwain at Gomisiwn o chwech, gan gynnwys y Llywydd.   

Cafodd y Comisiynwyr wybodaeth yn nodi goblygiadau lefel uchel i'r Comisiwn mewn ymateb i gynigion i ddiwygio'r Senedd.

Mae'r rhain yn ymwneud â chyfrifoldebau'r Comisiwn i ddarparu eiddo, staff a gwasanaethau ar gyfer y Senedd, a'r fframwaith llywodraethu lefel uchel y byddai gwaith y Comisiwn yn digwydd ynddo i roi sicrwydd i'r Comisiwn.

Nododd y Comisiynwyr:

·         yr angen i ymateb i unrhyw geisiadau am wybodaeth i lywio'r broses ddeddfwriaethol, gan gynnwys argymhelliad y Pwyllgor Diben Arbennig mewn perthynas â’r nifer o Gomisiynwyr y Senedd;

·         y dull rhaglen arfaethedig i gefnogi penderfyniadau effeithiol gan y tair ffrwd waith wahanol (Diwygio'r Comisiwn, Diwygio'r Senedd, a Diwygio Penderfyniadau) a galluogi goruchwyliaeth effeithiol o faterion trawsbynciol, megis materion yn y gyllideb sy’n ymwneud â diwygio'r Senedd, ymgysylltu ag Aelodau a chyfathrebu â rhanddeiliaid;

·         sefydlu Bwrdd Sicrwydd ar y Cyd gyda Llywodraeth Cymru i roi sicrwydd i'n Swyddogion Cyfrifyddu perthnasol a'r rhai sy'n gwneud penderfyniadau ar yr elfennau hynny o Raglen Ddiwygio'r Senedd lle mae cyd-ddibyniaeth ar fuddiant a gwneud penderfyniadau yn bodoli;

y trefniadau risg a sicrwydd a'r adborth gan y Pwyllgor Archwilio a Sicrwydd Risg.

Nododd y Comisiynwyr yr adroddiad, sy'n cynnwys 32 o argymhellion ar gyfer Gweinidogion Cymru, y Senedd, Comisiwn y Senedd, pleidiau gwleidyddol, y Bwrdd Taliadau a'r Comisiwn Etholiadol.

Y wybodaeth ddiweddaraf, ar lafar

Diweddarwyd y Comisiynwyr yn fras ynghylch rhoi newid enw’r Senedd ar waith, ac agor y broses o gofrestru pleidleisiau i bobl ifanc.

Rhoddwyd y wybodaeth ddiweddaraf i'r Comisiynwyr cyn dyddiad gweithredu’r newid enw.

Rhoddwyd y wybodaeth ddiweddaraf i’r Comisiynwyr am y cynnydd hyd yma gyda’r gwaith o fwrw ymlaen â'r newid enw. Fe wnaethant drafod cyfres o benderfyniadau sy'n angenrheidiol i weithredu’r newid enw yn effeithiol erbyn 6 Mai 2020, pan ddaw'r darpariaethau i rym.   

Cytunodd y Comisiynwyr, o fwyafrif mewn rhai achosion, ar y cynigion a wnaed mewn perthynas â’r eitemau a ganlyn:

·   Brandio dangosol i'w ddefnyddio ar logo ac arwyddion ac ati;

·   Confensiwn enwi ysgrifenedig, y datganiad diwygiedig o ddiben, sôn am y tro cyntaf/yr ail dro o fewn y testun;

·   Termau’r Cynulliad - cyfeiriadau hanesyddol ac yn y dyfodol;

·   Y wefan, cyfeiriadau e-bost a’r cyfryngau cymdeithasol;

·   Cyfeiriad a chod post;

·   Diweddaru’r Cynllun Ieithoedd Swyddogol;

·   Nodi’r newid ffurfiol o’r Cynulliad i’r Senedd;

·   Sêl newydd y Comisiwn.

Rhoddwyd y wybodaeth ddiweddaraf i’r Comisiynwyr am y cynlluniau i greu adnoddau addysgol ac adnoddau codi ymwybyddiaeth y gall addysgwyr, gweithwyr ieuenctid, ac eraill sy’n gweithio â phobl ifanc eu defnyddio. Aeth y Comisiynwyr ati i wirio bod yr adnoddau sy’n cael eu datblygu yn addas ar gyfer y cwricwlwm newydd. Nododd y Comisiynwyr hefyd y diweddariad a gafwyd yn dilyn cytundeb y Comisiwn ynghylch pennu dull cyffredinol a chynulleidfaoedd allweddol ym mis Tachwedd.

Eitem lafar

Cafodd y Comisiynwyr y wybodaeth ddiweddaraf am sawl mater yn ymwneud â Bil Senedd ac Etholiadau (Cymru), yn dilyn trafodion Cyfnod 2 a chyn Cyfnod 3. Trafodwyd y gwelliannau’n ymwneud â phryd y bydd pobl ifanc 16/17 oed yn cael yr hawl i bleidleisio, a materion yn ymwneud ag anghymwyso’r rhai sydd â mandad deuol, a hynny er mwyn creu mwy o eglurder yn unol argymhellion y Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol yn y Pedwerydd Cynulliad.

Trafododd y Comisiynwyr y broses welliannau, a’r ffaith bod y Bil yn awr yn ymdrin â materion nad oedd y Comisiwn wedi’u cynnwys yn niwyg gwreiddiol y Bil, a hynny oherwydd gwelliannau y cytunwyd arnynt yng Nghyfnod 2.

Bydd y Llywydd yn adlewyrchu'r drafodaeth yn nadl Cyfnod 3.

Nododd y Comisiynwyr y llythyr a anfonwyd gan y Llywydd at arweinwyr y pleidiau, y Rheolwyr Busnes, y Comisiynwyr, a’r Aelodau a gyflwynodd welliannau.

·         Diweddariad ar y Bil Senedd ac Etholiadau (Cymru) – y Comisiwn Etholiadol

·         Diweddariad ar y Bil Senedd ac Etholiadau (Cymru) – Materion nad ydynt yn ymwneud â’r Comisiwn Etholiadol

4A - Diweddariad ar y Bil Senedd ac Etholiadau (Cymru) - Y Comisiwn Etholiadol

Cafodd y Comisiynwyr ddiweddariad ar gynigion sy’n ymwneud â’r gwelliannau arfaethedig mewn perthynas ag ariannu’r Comisiwn Etholiadol a’i atebolrwydd yn y Bil a diweddariad i’r amserlen ddeddfwriaethol.

Gwnaethant drafod model arfaethedig y Cwnsler Cyffredinol ar gyfer ariannu'r Comisiwn Etholiadol a goblygiadau dulliau gweithredu gwahanol fel y nodwyd yn ei ohebiaeth â'r Pwyllgor Cyllid. Gwnaethant nodi hefyd y byddai angen cydsyniad Gweinidog y Goron yn Llywodraeth y DU ar y gwelliannau arfaethedig ac y byddai angen ei gael ymhell o fewn yr amserlenni arferol er mwyn osgoi unrhyw oedi cyn cael Cydsyniad Brenhinol i'r Bil.

Cytunodd y Comisiynwyr mai eu ffafriaeth o hyd yw gweld y Comisiwn Etholiadol yn cael ei ariannu'n uniongyrchol o Gronfa Gyfunol Cymru. Bydd y Llywydd yn trafod y mater ymhellach â'r Comisiynwyr i gytuno ar eu hymateb yn ystod Cyfnod 2 ar ôl cael barn y Pwyllgor Cyllid a rhagor o wybodaeth gan Lywodraeth Cymru.

4A - Diweddariad ar y Bil Senedd ac Etholiadau (Cymru) - materion nad ydynt yn gysylltiedig â’r Comisiwn Etholiadol

Roedd y Comisiwn wedi gofyn am ragor o wybodaeth mewn perthynas â’r posibilrwydd o anghymhwyso staff y Comisiwn rhag sefyll etholiad i'r Cynulliad, a chyhoeddi gwariant etholiadau'r Cynulliad.

Trafododd y Comisiynwyr sut y dylai'r Llywydd ymdrin â'r materion hyn yn ystod gwaith craffu Cyfnod 2 ar y Bil a hefyd sut i ymateb i ddiwygiadau eraill y gellid eu gosod.

Nododd y Comisiynwyr y cynnydd ynghylch cynigion i godi ymwybyddiaeth mewn perthynas â chyflwyno pleidleisiau yn 16 oed ar gyfer etholiadau’r Cynulliad a chroesawyd y newyddion y byddent yn cael rhagor o wybodaeth yn eu cyfarfod nesaf.

A.    Bil Senedd ac Etholiadau Cymru: Cyllido ac Atebolrwydd y Comisiwn Etholiadol  

B.    Bil Senedd ac Etholiadau Cymru: Gwelliannau

Trafododd y Comisiynwyr ddwy brif thema parthed diwygio'r Cynulliad. Yn gyntaf, trafodwyd materion ynghylch ariannu'r Comisiwn Etholiadol a'i atebolrwydd yng nghyd-destun Bil Senedd ac Etholiadau (Cymru). Cafodd y Comisiynwyr y wybodaeth ddiweddaraf am y gwaith a wnaed hyd yma ac, wedi trafod y mater, cytunasant i barhau i weithio gyda Llywodraeth Cymru ac eraill i fireinio'r polisi a'r cynigion deddfwriaethol. 

Yn ail, trafododd y Comisiynwyr argymhellion gan y Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol, y Pwyllgor Cyllid, a'r Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau mewn perthynas a Bil Senedd ac Etholiadau (Cymru). Trafodwyd yr ymatebion i'r argymhellion, a chytunwyd i drafod ymhellach y posibiliad o anghymwyso Staff y Comisiwn rhag ymgeisio mewn etholiad.

Papur 3a Diwygio’r Cynulliad: Bil Senedd ac Etholiadau, Atodiad 1-4

Papur 3b Cam 2 rhaglen diwygio'r Cynulliad

Trafododd y Comisiwn y trefniadau ar gyfer ymateb i adroddiadau pwyllgor yn y dyfodol sy’n ymwneud â Bil Senedd ac Etholiadau (Cymru). Cytunodd y Comisiynwyr mai’r Llywydd sydd i benderfynu ar y dull a’r amserlen ar gyfer ymateb i adroddiadau pwyllgorau ac y trafodir ymhellach â hwy cyn y ddadl Cyfnod 1 yn y Cyfarfod Llawn.

O ran trefniadau ariannu’r Comisiwn Etholiadol ac atebolrwydd y sefydliad, trafododd y Comisiynwyr y dull arfaethedig a nodwyd y cyngor. Roeddent yn cytuno y dylai’r Llywydd, mewn ymgynghoriad â Suzy Davies a chan ystyried safbwyntiau a fynegwyd gan y Pwyllgor Cyllid a’r Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol yn nhrafodion Cyfnod 1, fynd ati i drafod â’r Cwnsler Cyffredinol i gymeradwyo’r dull.

O ran gwaith pellach ar ddiwygio’r Cynulliad, yn ymwneud â maint y Cynulliad a diwygio’r system etholiadol, penderfynodd y Comisiynwyr nad oedd yn bosibl deddfu yn y Cynulliad hwn. Fodd bynnag, byddai’r gwaith o ystyried materion sy’n ymwneud â maint y Cynulliad a sut y dylid ethol Aelodau yn parhau er mwyn hwyluso’r ddadl gyhoeddus a chynorthwyo’r pleidiau gwleidyddol wrth iddynt ystyried eu barn ar y materion hyn.

Cafodd y Comisiynwyr y wybodaeth ddiweddaraf am hynt y Bil Senedd ac Etholiadau (Cymru).  Tynnodd y Llywydd sylw at sesiwn dystiolaeth y Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol y bu’n bresennol ynddi, a soniodd wrth y Comisiynwyr am y trafodaethau sy’n mynd rhagddynt mewn perthynas â chydweithio â Llywodraeth Cymru i godi ymwybyddiaeth am addysg dinasyddiaeth.  Trafododd y Comisiynwyr y wybodaeth gan nodi bod trafodaethau'n mynd rhagddynt yng Nghyfnod 2 ynglŷn â'r dull o ariannu’r Comisiwn Etholiadol a’i atebolrwydd.

Eitem lafar

Rhoddodd y Llywydd wybodaeth i'r Comisiynwyr am y datblygiadau diweddaraf ers cyflwyno Bil Senedd ac Etholiadau (Cymru) ar 12 Chwefror. Mae'r Pwyllgor Busnes wedi cytuno ar yr amserlen ar gyfer y Bil, gan gynnwys cwblhau cyfnod 1 cyn toriad yr haf a chwblhau’r cyfnod diwygio dros dymor yr hydref. Byddai'r Llywydd yn rhoi tystiolaeth i bwyllgorau fel rhan o'u gwaith craffu deddfwriaethol - i'r Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol ar 11 Mawrth ac i'r Pwyllgor Cyllid ar 4 Ebrill.

Gofynnodd y Llywydd i'r Comisiynwyr i fod yn rhagweithiol a rhoi gwybod am unrhyw bryderon sy’n codi neu sy’n cael eu trafod mewn fforymau eraill mewn perthynas â’r Bil wrth i’r broses ddeddfwriaethol fynd rhagddi.

Rhoddwyd y wybodaeth ddiweddaraf i’r Comisiynwyr am y gwaith ar raglen ddiwygio'r Cynulliad, gan ganolbwyntio’n benodol ar faterion polisi sy'n ymwneud â Bil y Senedd ac Etholiadau (Cymru).

Cytunodd y Comisiynwyr ar y dull o ddeddfu ar drefniadau ariannol ac atebolrwydd y Comisiwn Etholiadol, gan nodi ei fod yn destun barn Pwyllgor(au) a'r Cynulliad yng Nghyfnod 1.

Trafodwyd datblygiadau pellach yng nghynnwys arfaethedig y Bil, a thrafodwyd a nodwyd ffordd ymlaen y Llywydd, i gwblhau'r Bil cyn ei gyflwyno.

Nododd y Comisiynwyr hefyd yr amserlen ar gyfer cyflwyno a chraffu ar y Bil a'r mater yn ymwneud â chymhwysedd; yr asesiad ariannol wedi'i ddiweddaru o'r Bil a'u rolau a’u cyfrifoldebau cytunedig mewn perthynas â rhaglen ddiwygio'r Cynulliad ac yn arbennig y cyfnod craffu ar gyfer Bil y Senedd ac Etholiadau (Cymru).

Diweddariad llafar gan y Llywydd

Trafododd y Comisiynwyr nifer o faterion yn ymwneud â dilyniant eu gweithgarwch diwygio etholiadol:

Trafododd y Comisiynwyr agweddau ar y gwaith sy'n ymwneud â gwybodaeth gyhoeddus a chodi ymwybyddiaeth ymhlith pobl ifanc o ran gallu adlewyrchu hyn yn y Memorandwm Esboniadol a fydd yn cyd-fynd â'r Bil pan gaiff ei gyflwyno. Trafodwyd y pwysigrwydd o sicrhau bod pobl ifanc yn cael eu hannog a'u cefnogi i arfer eu hawl i bleidleisio. Cytunodd y Comisiynwyr y dylai swyddogion weithio gyda Llywodraeth Cymru a rhanddeiliaid allanol i ddatblygu cynllun ar gyfer codi ymwybyddiaeth ymhlith pobl ifanc cyn etholiadau 2021, ac yn enwedig mynd i'r afael â hyn mewn ysgolion. Gwnaethant ofyn am gael eu diweddaru wrth i'r gwaith hwn fynd rhagddo.

O ganlyniad i ddatganoli pwerau yn Neddf Cymru 2017, mae'r Comisiwn Etholiadol wedi cysylltu â'r Llywydd a Llywodraeth Cymru i gynnig bod y Cynulliad yn deddfu i wneud y Comisiwn Etholiadol yn atebol i'r Cynulliad a chael ei ariannu gan Gomisiwn y Cynulliad, mewn perthynas ag etholiadau datganoledig yng Nghymru (etholiadau llywodraeth leol ac etholiadau'r Cynulliad). Trafododd y Comisiynwyr rai o'r materion cymhleth ynghylch sut a phryd y gellid gwneud newidiadau deddfwriaethol. Teimlai'r Comisiynwyr fod gwerth yn y Comisiwn Etholiadol yn bod yn atebol i'r Cynulliad am ei waith yng Nghymru. Cytunwyd i gael barn ar yr egwyddor gan eu grwpiau ar y cynnig hwn gan y Comisiwn Etholiadol, i ddatblygu newidiadau yn y Bil diwygio, a gefnogir gan Lywodraeth Cymru.

Rhoddodd y Llywydd ddiweddariad ar lafar ar yr adborth a gafodd ar ddisgrifwyr i'r Aelodau a'r sefydliad yn y dyfodol, a'r cynigion y mae'n bwriadu eu gwneud o ganlyniad i hyn.

Trafododd y Comisiynwyr yr opsiynau a chytunodd fod angen gwneud penderfyniad er mwyn cyflwyno'r Bil. Cytunodd y Comisiwn i'r Llywydd benderfynu hyn, fel yr Aelod Cyfrifol, a dywedodd y Llywydd ei bod yn bwriadu bwrw ymlaen â'r newid enw yr ymddengys ei fod yn adlewyrchu barn y mwyafrif o grwpiau'r Cynulliad ar hyn o bryd. Cadarnhawyd pe bai opsiynau eraill yn dod i'r amlwg wedyn, y gellid ystyried y rhain yng Nghyfnod 2.  Felly, y cynllun yw y dylai'r newid enw a gyflwynir yn y Bil fod yn enw uniaith "Senedd"; ac y cyfeirir at Aelodau fel "Aelodau'r Senedd (AS)/Members of the Senedd (MS)" ac yn unigol fel "Aelod o'r Senedd"/Member of the Senedd". Teitl byr cysylltiedig y Bil fyddai "Bil Senedd ac Etholiadau (Cymru)". Byddai'r Comisiwn yn cael ei alw'n "Comisiwn y Senedd".

Ystyriodd y Comisiynwyr y wybodaeth ddiweddaraf am y gwaith ar raglen ddiwygio'r Cynulliad a chrynodeb o ganfyddiadau'r ymgynghoriad yn dilyn yr ymgynghoriad cyhoeddus, a gynhaliwyd rhwng 12 Chwefror a 6 Ebrill.

Ystyriodd y Comisiwn ganfyddiadau'r ymgynghoriad a gwnaeth nifer o benderfyniadau wrth baratoi ar gyfer gwneud cynigion deddfwriaethol, neu lunio eu dull o wneud y cynigion hynny.  Cytunodd:

·         mewn egwyddor, i gydweithio â Llywodraeth Cymru drwy Femorandwm Cyd-ddealltwriaeth ynghylch cynigion i newid rhyddfraint y Cynulliad.

·         i gynnig deddfwriaeth ar y rhyddfraint a'r newid enw ar gyfer ei weithredu cyn etholiad 2021. Gallai ail Fil ar y system etholiadol a'r maint ddilyn os yw consensws trawsbleidiol ar y materion hynny yn dod i'r amlwg;

·         gostwng yr oedran pleidleisio isaf ar gyfer etholiadau'r Cynulliad i 16; ac

·         eithrio rhai materion polisi o gwmpas gwaith diwygio'r Cynulliad: pleidlais carcharorion, hawliau pleidleisio i drigolion cyfreithlon Cymru waeth beth yw eu cenedligrwydd neu eu dinasyddiaeth, a rhannu swyddi i'r Aelodau.

Gofynnodd y Llywydd i'r Comisiynwyr gymryd dau fater penodol i'w trafod gyda'u grwpiau a rhoi adborth cyn diwedd y tymor. Y rhain oedd:

•        y disgrifydd ar gyfer Aelodau ar ôl newid yr enw; a'r

•        mater o anghymwyso mewn perthynas ag aelodaeth o Dŷ'r Arglwyddi. Cafodd hyn ei argymell gan Bwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol y Pedwerydd Cynulliad a'i gymeradwyo gan y Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol presennol.

Cytunodd y Comisiynwyr y byddai'r Llywydd yn gwneud datganiad ysgrifenedig yn cyfleu penawdau'r ymgynghoriad, a'r penderfyniadau a wnaeth am ei strategaeth ddeddfwriaethol, ynghyd â chwmpas eang y Bil cyntaf ar ddiwygio etholiadol, cyn diwedd y tymor. Cytunwyd y bydd crynodeb o brif ganfyddiadau'r ymgynghoriad yn cael ei gyhoeddi o fewn ychydig wythnosau, gydag adroddiad llawn ar yr ymgynghoriad yn cael ei gyhoeddi yn yr hydref.

Rhoddodd Adrian Crompton amlinelliad o'r papur sy'n cael ei gyflwyno i gyfarfod y Comisiwn ar 22 Ionawr, er mwyn rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Bwrdd am waith y rhaglen Diwygio Etholiadol y Cynulliad a'r penderfyniadau i'w gwneud ar y cwmpas olaf a'r dull ymgynghoriad cyhoeddus ar argymhellion y Panel Arbenigol, a materion eraill ynghylch diwygio deddfwriaeth. Byddai'r Comisiynwyr yn ystyried yn eu cyfarfod ym mis Gorffennaf p'un ai i gyflwyno Bil Diwygio'r Cynulliad a chwmpas cyffredinol unrhyw ddeddfwriaeth.

Trafododd y Bwrdd yr amserlen ar gyfer y gwaith ymgynghori a pharatoi sy'n cael ei wneud. Roedd swyddogion yn edrych ar yr adnoddau ehangach fyddai eu hangen er mwyn helpu i gyflawni Bil diwygio, er, heblaw am hynny, nid oedd hi'n bosibl rhagweld beth fyddai'r penderfyniadau polisi a'r effaith ar adnoddau yn sgil hynny.

Roedd y Llywydd yn cael trafodaethau gyda phleidiau gwleidyddol a'r Pwyllgor Busnes ynghylch y dull a'r amseriad ar gyfer ceisio mandad penodol gan y Cynulliad ar gyfer gwaith diwygio'r Cynulliad. 

CAMAU I’W CYMRYD:

·                Argymhellodd y Bwrdd egluro'r effaith ar adnoddau lle y bo'n hysbys, ac amlygu'r goblygiadau ynghylch amserlen y cyfnod ymgynghori.

·                Sulafa Thomas i ychwanegu gofyniad am oblygiadau adnoddau i'w cynnwys yn nhempled papur y Comisiwn a'i ail-ddosbarthu gyda'r canllawiau ar baratoi papur.

Oral item

Rhoddodd Adrian Crompton y wybodaeth ddiweddaraf am y cynlluniau deddfwriaethol ar gyfer diwygio'r Cynulliad, gan gynnwys nifer o newidiadau posibl i drefniadau mewnol y sefydliad yn ogystal â chyflwyno argymhellion y Panel Arbenigol ar Ddiwygio Etholiadol y Cynulliad. Gofynnwyd i'r Panel gynghori'r Comisiwn ar nifer yr Aelodau sydd eu hangen ar y Cynulliad, y system etholiadol a'r oedran pleidleisio isaf a byddai'n cyflwyno'i adroddiad maes o law.

Hefyd, byddai Adrian yn rhoi cyflwyniad i'r Comisiynwyr yn ddiweddarach yn yr wythnos, cyn eu cyfarfod ar 6 Tachwedd pan fyddent yn trafod ac yn rhoi arweiniad ar sut i fwrw ymlaen â'r gwaith. Roedd y Comisiwn yn arwain rhaglen ddiwygio'r Cynulliad i archwilio sut y gellid defnyddio'r pwerau hyn.

Yn y cyfarfod blaenorol, wedi ystyried canlyniadau’r ymgynghoriad cyhoeddus ar enw y Cynulliad, cytunodd y Comisiynwyr y byddent yn dychwelyd at fater rhaglen ddiwygio’r Cynulliad, a’r cynigion deddfwriaethol y gallai’r Comisiwn ddymuno eu dilyn yn ystod y tymor Cynulliad hwn o ganlyniad i bwerau newydd a ddatganolir o dan Ddeddf Gymru 2017.

Cytunodd y Comisiynwyr y byddent yn trafod cwmpas llawn y rhaglen ddiwygio bosibl a’r cynigion deddfwriaethol y maent yn bwriadu eu cyflwyno ar ôl i adroddiad y Panel Arbenigol ar Ddiwygio Trefniadau Etholiadol y Cynulliad ddod i law yn hydref 2017. Gallai’r trafodaethau hyn gwmpasu pecyn ehangach o ran diwygio trefniadau gweithredol megis y rheolau anghymwyso, trefniadau etholiadol a’r system bwyllgora.

Cytunodd y Comisiynwyr i gynnig deddfwriaeth i newid enw’r Cynulliad yn Senedd Cymru/Welsh Parliament cyn diwedd y Cynulliad hwn. Bydd yr Aelodau yn cael eu galw’n Aelodau o Senedd Cymru/Welsh Parliament Members. Wrth arwain y gwaith hwn ar ran y sefydliad, bydd y Comisiwn yn ceisio sicrhau’r consensws gwleidyddol mwyaf ar draws y pleidiau i gyd.

Yn y cyfamser, bydd y Cynulliad yn parhau i gael ei alw yn swyddogol wrth ei enw statudol presennol, sef Cynulliad Cenedlaethol Cymru, er mwyn osgoi dryswch ac i leihau costau ac anghyfleustra.

Bydd y Comisiwn yn cynllunio’r newid er mwyn sicrhau bod y gost cyn lleied ag y bo modd, gan newid enw’r Cynulliad yn unig a pheidio â chynnal unrhyw ailfrandio cyffredinol na newid y logo.

Cytunodd y Comisiynwyr i gyhoeddi crynodeb o ganfyddiadau’r ymgynghoriad, ynghyd â datganiad ysgrifenedig ffurfiol i’r Cynulliad gan y Llywydd yn egluro’r penderfyniad a wnaed a sut y mae’r Comisiwn yn bwriadu symud ymlaen.

Rhoddwyd gwybodaeth i'r Comisiynwyr am ganlyniadau eu hymgynghoriad ar newid enw'r Cynulliad. Trafodwyd nifer o opsiynau ar gyfer y camau nesaf gan gynnwys materion ymarferol ac ariannol cysylltiedig a materion yn ymwneud ag enw da.

Cytunodd y Comisiynwyr i ddychwelyd at y mater yn eu cyfarfod nesaf, ar ôl rhoi ystyriaeth bellach i'r berthynas â chwmpas y cynigion deddfwriaethol y gallai'r Comisiwn ddymuno ei dilyn yn ystod tymor y Cynulliad hwn o ganlyniad i ddatganoli pwerau newydd o dan Ddeddf Cymru 2017 .

Yn dilyn trafodaeth yng nghyfarfod diwethaf y Comisiwn, roedd y Comisiynwyr yn fodlon bod gwaith i sefydlu Panel Arbenigol ar ddiwygio trefniadau etholiadol yn mynd rhagddo.

Gan barhau â'u gwaith i fynd i'r afael â chapasiti'r Cynulliad, rhoddwyd y wybodaeth ddiweddaraf i'r Comisiwn ynglŷn â'r camau a gymerwyd i benodi aelodau'r Panel Arbenigol ar Ddiwygio Trefniadau Etholiadol y Cynulliad.

Bydd y Panel yn gweithredu'n annibynnol, a'i rôl fydd gwneud argymhellion i Gomisiwn y Cynulliad erbyn hydref 2017 ynglŷn â nifer yr Aelodau y mae eu hangen ar y Cynulliad, y system etholiadol fwyaf addas, a'r oedran pleidleisio isaf ar gyfer etholiadau'r Cynulliad.

Er y bydd y Panel yn gweithredu'n annibynnol, ni all weithio'n llwyr ar wahân i wirioneddau'r sefyllfa wleidyddol. Bydd y Llywydd hefyd yn sefydlu, ac yn cadeirio, Grŵp Cyfeirio Gwleidyddol a fydd yn cyflawni rôl ymgynghorol er mwyn cynorthwyo'r Panel i sicrhau bod argymhellion ymarferol yn deillio o'i waith.

Cytunodd y Comisiynwyr y dylai'r Llywydd fwrw ymlaen â'r cyhoeddiadau.

Yn dilyn trafodaeth yng nghyfarfod diwethaf y Comisiwn, roedd y Comisiynwyr yn fodlon bod gwaith i sefydlu Panel Arbenigol ar ddiwygio etholiadol yn symud yn ei flaen.  Roeddent yn cefnogi'r dull o benodi Cadeirydd â lefel addas o hygrededd academaidd (yr Athro Laura McAllister), a cheisio panel o unigolion amrywiol â phrofiad priodol.

Cafodd y Comisiynwyr eu briffio ynghylch gwaith y Comisiwn yn y Cynulliad diwethaf o ran y cyfyngiadau ar gapasiti'r sefydliad a'r casgliadau y daethpwyd iddynt. Hefyd, fe'u hysbyswyd am y sefyllfa bresennol ac am hyd a lled y pwerau sy'n cael eu datganoli o dan Fil Cymru sydd ar hyn o bryd yn cael ei drafod yn San Steffan.

Cytunodd y Comisiynwyr y dylai'r Llywydd drafod y materion hyn ymhellach o ran ceisio eu symud ymlaen.